در ایران باستان آب پیام‌آور روشنایی پاکی به شمار می‌رفت از اهمیت بسیار زیاد ی برخوردار بود. ممکن است به علت اینکه ایران کشوری کم‌آب بوده، این مایع حیاتی بین ایشان قدر منزلتی والا داشته است. آب در نزد ایرانیان نه فقط برای رفع نیازها مورد استفاده قرار می‌گرفته، بلکه از لحاظ معنوی روحی تاثیر بسیاری داشته است. آب با قابلیت‌های مختلف خود مانند حیات، تازگی، درخشندگی، پاکیزگی، رونق رواج روشنایی، سکون


فضای سبز

فضای سبز,فضای سبز,فضای سبز

آرامش و تحرک، حس ‌های مفرق در روح و روان آدم گذارده است. به همین دلیل همواره در مکان‌هایی که ساخته دست بشر هستند ، به صورت‌های مختلف جهت خود جا باز کرده است.
این مساله در رابطه با مکان‌هایی مانند پارک یا باغ بیشتر چشم گیر است. زیرا عنصر آب به عنوان یکی از زیبا ترین زمینه‌های دید و یکی از موارد تکمیلی محیط سبز مورد مصرف قرار می‌گیرد. اما در این مکان‌ها وجود آب برای پاکیزگی محل و آبیاری درختان و گل‌ها یا استفاده برای سرویس‌های بهداشتی، ضروری و پرارزش است. در سده‌های قدیم ایرانیان باغ‌ها را بیشتر در زمین‌های شیب‌دار احداث می‌کردند با ایجاد پلکان در مسیر آب، جریان ملایم آب، تند پر سر صدا می‌شد. اصلی‌ترین علت ی که همواره به باغ‌های ایرانی حیات می‌بخشید، آب جاری بود که در چهارباغ‌ها،‌ جویبارها جوی‌های کم‌شیب مارپیچی به حرکت در می‌آمد هوای باغ را مطبوع و دلپذیر می‌ساخت. در باغ‌های تزیینی که به حوض‌ها می‌پیوست، جدول ها اکثرا با سنگ و آجر ساخته می‌شد. در کف آب‌نماها و بیشتر جاهایی که آب در جریان بود، اکثرا ٌ تخته سنگی با تراش سفیدرنگ یا با طرح‌های مختلف کار می‌گذاشتند که به موج آب، جلوه زیبا یی دهد. باغ‌های قدیمی ایران اکثرا در مناطق گرم و خشک و کم‌آب ساخته شده‌اند و احداث آنها در چنین مناطقی، وجود چشـم ه‌های طبیعی و یا کاریز است. وسعت هر باغ بستگی به اندازه و میزان آب موجود جهت آبیاری آن دارد. باغ‌های شهرهای خشک کویری به علت گرمی هوا در تابستان، همواره ارزش خاصی داشته‌اند که از آن عبارت باغ‌های کاشان را می‌توان نام برد. باغ فین کاشان که از باغ‌های مشهور دوره صفویه، زندیه، قاجاریه و هم‌چنین زمان ما است به علت وفور آب چشم ه سلیمانی حوض و استخر فواره‌های فراوان و درختان کهنسال عمارت‌های تاریخی، همواره جزو معرف ترین پردیدنی ترین باغ‌های کشور ما بوده است. در باغ‌های ایرانی، جهت ایجاد محیطی آرام، خنک و پرسایه، چاره‌ای جز احداث جوی‌های آب در طول تمام باغ نبوده است و اکثرا ٌ این جوی‌ها در تقاطع‌ها به حوضچه تبدیل می‌شدند. آب از جوی‌ها که اکثرا ٌ از حوضخانه عمارت باغ آغاز در فاصله‌های منظم با مصرف از شیب طبیعی زمین با دوباره تکرار آبشارها به داخل حوضچه‌ها روان می‌شد. آب‌نما که از ضروری‌ترین عناصر ایجاد باغ محسوب می‌شد، بیشتر در مقابل عمارت باغ احداث می‌شد و بعد اصلی آن در جهت طول ساختمان به شکل‌های مستطیل، مربع، چند ضلعی و دایره بود. برخی وقتها در داخل عمارت‌های باغ‌های قدیمی آب‌نما ساخته می‌شد که در اصطلاح به آن محل، حوضخانه می‌گفتند. ساکنان باغ در روزهای گرم تابستان، به ویژه نیمروز، در کنار آب‌نما به آسایش می‌پرداختند.
● آب و روانشناسی آدم مجموعه‌ای است پیچیده از روح و ذهن جسم. همان‌گونه که جسم آدم ی به غذا نیازمند است، ذهن روح او نیز طالب عناصری است که به او آرامش ببخشد. در جامعه شهری که ساختمان‌های بلند خیابان‌ها زندگی اتومبیل ی تمام جا را احاطه کرده است، جلوه‌های زیبا یی هنر، بهترین پناه برای روح خسته آرامش‌طلب آدم ی است. امروزه در شهرها شاهد عناصری با بافت سخت مثل بتن ... به جای عناصر طبیعی (پوشش گیاهی) هستیم. لذا بایستی با به‌کارگیری عناصری که بافت نرم دارند، گوشه عزلت قشنگ یی فراهم کرد تا به روان آدم آرامش بخشید. این مکان‌ها می‌توانند پارک‌ها و باغ‌های شهری باشند. آب یکی از این عناصر به شمار می‌رود و چه در حالت سکون چه در حالت حرکت نوازش‌دهنده روح آدم است. حرکت و موسیقی آب، در جلوه‌گری بیشتر فضای سبز نقشی در خور تذکر دارد. می‌توان آب را به صورت جویبار و چشم ه برای نقاط آرام و بی سر صدا و به صورت آبشار و فواره‌های بزرگ جهت نقاط پرازدحام و شلوغ طراحی کرد.
● آب و انعکاس سطح آب ساکن، با انعکاس نور مانند آیینه عمل می‌کند پدیده های اطراف را با چرخش ۱۸۰ درجه نمایش می‌دهد،‌ هم‌چنین انعکاس پوشش گیاهی در آب و تابش نور خورشید روی گیاهان آبزی موجود روی آب، تصویر زیبا یی برای بیننده به وجود می‌آورد. آب در حال حرکت هم منعکس‌کننده امواج نور در فضاست؛ مانند نوری که از جویبار روان روی برگ درختان منعکس جالب می‌شود.
● آب تاثیر آن در كم شدن درجه گرما افزایش رطوبت: آب در پارک‌ها و باغ‌ها به هر از صور مختلف، خود به نحوی در متعادل کردن درجه گرما هوا،‌ تامین رطوبت نسبی برای گیاهان ایجاد طراوت، تاثیر گذار است. مجموعه این عوامل از یکنواختی وخشکی محیط می‌کاهد.
● طراحی آب در سبک‌های مختلف: جذابیت آب از دیگر عناصر موجود در پارک بیشتر است. آب‌نما عنصری است که اگر در پارک‌ها خوب کامل طراحی شود. ترکیب مناسبی ایجاد می‌نماید و چنانچه به طور صحیح مورد مصرف قرار نگیرد. باعث ضایع شدن نحوه طراحی خواهد شد. جهت احتراز از ظهور چنین موارد ی بایستی با احتیاط عمل کرد.
● آب‌نماها را می‌توان به دو صورت منظم یا غیر مرتب طراحی کرد. مرتب (Formal) _ منظور از طراحی منظم، دادن شکل کاملا هندسی به آب‌نماها آبراهه‌هاست. این نوع آب‌نماها ی در یک چشـم ‌انداز که به روش مرتب طراحی شده است، قرار گیرند، بهترین نمای را نشان می‌دهند. اشکال به حالت قرینه کلاسیک به کار می‌روند. چشم ه‌ها مجسمه‌ها شکل معین ی دارند و مواد به کار رفته، سنگ و بتن‌های صاف مرتب است. اما از فایبرگلاس هم در اندازه‌های دلخواه و به فرم مرتب می‌توان مصرف کرد. آب‌نماهای مرتب وقت ی که لبه برجسته باشند، جذابیت بیشتری دارند. چرا که نشستن روی لبه برجسته استخر جذاب است و از طرفی جهت کودکان امنیت دارد. در باغ‌ها پارک‌های کوچک شهری، بهتر است که آب‌نما به نحوه مرتب طراحی شود. غیر مرتب (Informal) - آب‌نماهای غیر مرتب می‌تواند از اجسام قالب‌ریزی شده و ظروف با اشکال غیرهندسی و خیالی یا سنتی ساخته یا به فرم آزاد با پیروی از آبگیرهای طبیعی طراحی شود. در این صورت آب‌نماها دارای گوشه‌های راست و دیوارهای عمودی حاشیه‌های منظم و دست‌ساز نیستند. یا دست کم در ظاهر این طور به نظر می‌آیند. جهت تهیه آنها، بیشتر از سنگ و خاک گیاهان بومی مصرف می‌شود. جهت ایجاد آب‌نماهای طبیعی بایستی فضای کافی وجود داشته باشد. بعد از معین شدن سبک طراحی پارک، مساحت فرم مصرف از آب (جاری - ساکن) تعیین می‌شود. وسعت کل آب بستگی به مساحت پارک و شرایط اقلیمی منطقه دارد. در مناطقی که آب هوای خشک دارند، باید پرش آب (فواره، آبشار) بیشتر باشد. در صورتی که برای آب و هوای مرطوب، ریزش و پرش آب حتی‌الامکان می بایست کمتر شود. در مناطقی مثل تهران خوبتر است حدود ۲۵درصد از مساحت کل پارک به آب و آب‌نماها اختصاص داده شود. برحسب شرایط، توپوگرافی زمین و هدف‌هایی که از ایجاد آب‌نما وجود دارد، اشکال مختلف ی از آن ساخته می‌شود. شکل و تعیین محل آب‌نما بستگی به موقعیت زمین و همآهنگ ی با دیگر عوامل باغ‌، هم‌چنین سلیقه و ابتکار طراح دارد.



● استخر استخر شنا در باغ‌های خصوصی احداث می‌شود در پارک‌های عمومی، استخرها نقش آب‌نما را دارند و در برخی موارد ، جهت گیم از آنها مصرف می‌شود. مانند مصرف از قایق‌های موتوری وپایی. این‌گونه استخرها در اوایل قرن بیستم به شکل مستطیل، بیضی یا به اشکال هندسی مرتب ساخته می‌شدند. در قرن حاضر، در طرح این‌گونه استخرها تجدیدنظرهایی شده اشکال هندسی نا مرتب با ویژگیها بهاشتی بیشتر، تزیینات نوری تولید امواج در آب‌، تفنن خاصی را به همراه آورده است. به طورکلی عمق استخرها برحسب موارد استفاده سن استفاده‌کنندگان، متغیر است. جهت احداث استخر ابتدا محل مناسبی در نظر گرفته می‌شود. این محل باید از هر نظر جهت بازدیدکنندگان دیدنی داشته باشد. علاوه بر آن روباز آفتابگیر حتی‌المقدور کم‌شیب باشد.
● آب‌نما حوضچه‌ها یا حوض‌های کم‌عمق که در آنها فواره‌های متعدد چراغ‌های رنگین تعبیه می‌شود به آب‌نما مشهور هستند . عمق آنها تا ۶۰ سانتی‌متر است و برحسب شکل و فرم طراحی شده، با مصالح ساختمانی مختلف ساخته می‌شوند. گاهی وقتها در کناره آنها از لکه‌های گل‌کاری یا جعبه‌های گل مصرف می‌کنند. می‌توان در داخل یا کنار آلاچیق‌ها آب نماهای کوچکی احداث کرد.
● چشـم ه با مصرف از ویژگیها طبیعی، چشم ه‌هایی را در پارک‌ها و باغ‌هایی که به روش طبیعی کلاسیک احداث شده‌اند، طراحی می‌کنند. ایجاد چشم ه‌های کوچک به طور مصنوعی به نحوی به لطافت قشنگ یی محیط پارک می‌افزاید. در صورت امکان مسیر و حرکت آب را به صورت کانال‌های زیرزمینی درمی‌آورند تا از نقطه به صورت مظهر ظاهر شود. حوضچه کوچکی در کنار مظهر ایجاد می‌کنند تا حالت طبیعی به چشم ه بدهند. چشم ه‌ها را بایستی با توجه به انواع طبیعی آن، با جریان تند یا ملایم، با در نظر گرفتن وضع توپوگرافی زمین با سرعت کم یا خیلی آب طراحی کرد.
● برکه‌ها یا باغچه‌های آبی احداث برکه بر تلطیف هوای پارک زیبا یی آن بسیار زیاد اثر گذار است. برکه به اشکال منظم و غیر مرتب با اعماق مختلف در نزدیکی منطقه جنگل‌کاری،‌ در وسط پارک یا در کنار سطوح گل‌کاری وسیع ساخته می‌شود. جهت این منظور در قطعه موردنظر خاک‌برداری‌هایی با اعماق مختلف و اشکال نزدیک به حالت طبیعی انجام می‌دهند. جهت تامین آب برکه از کانال‌هایی آب را به آن وارد می‌کنند که این کانال‌ها می‌توانند جنبه تزیینی داشته باشند و به صورت آبشار جویبار طراحی شوند. در برکه‌ها ضمن اینکه آب راکد است متحرک هم هست تا گیاهان از موهبت طبیعی ساخته شده به دست بشر برخوردار شوند. گیاهانی که در داخل یا نزدیک برکه کاشته می‌شوند باید با خطوط وگل‌های تزیینی منطقه همموسیقی ی داشته باشند. گیاهان آبزی، با اشکال متنوع و رنگ سبز برگ‌های خود، مناظر زنده‌ای به باغچه‌های آبی داده به آن حالت طبیعی می‌دهند. مهم‌ترین خاصیتی که گیاهان آبزی در باغچه‌های آبی دارند، تولید افردی ژن بیشتر شدن رطوبت هواست که در خنک کردن هوای منطقه نقش مهمی دارد. گیاهانی نظیر آلاله آبی و نیلوفر آبی با برگ‌های سطح آب را می‌پوشانند ایجاد سایه می‌کنند که به خودی خود باعث می‌شود آب در فصل تابستان زود گرم نشود.
● آبشار و جویبار آبشارها و جویبارهای طبیعی همواره برای مردم جذابیت خاصی داشته‌اند. امروز طراحانتوانسته‌اند با الهام از زیبا یی‌های طبیعی و از عبارت آبشارها جویبارها، در پارک‌ها باغ‌ها گوشه‌هایی از طبیعت را تا میزان امکان بیافرینند. ارزش وجودی آنها به جنبه‌های زیبا یی‌شناسی آنها محدود نمی‌شود، بلکه در تلطیف هوا مطبوع ساختن فضا تاثیر گذار ند. جویبار را می‌توان طوری طراحی کرد که دو عمل آبیاری و حرکت آب هم‌زمان انجام شود.
● فواره‌ها فواره تنها نمایشی از زیبا یی آب نیست، بلکه در روزهای خشک و گرم تابستان، رطوبت هوا را بیشتر شدن می‌دهد فضای دلپذیری فراهم می‌سازد. خلاف تصور همگان،‌ فواره‌ها الزاما مصرف‌کننده آب نیستند. می‌توان به وسیله یک پمپ شناور، آب استخر یا حوضچه را به گردش درآورد. فواره‌ها به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند: ۱- فواره‌های پرتابی (Spray) ۲- فواره‌های ریزشی (Spill) ۳- فواره‌های جهنده (Splash). در مناطقی که در معرض وزش باد قرار دارند، استفاده از فواره‌های کوتاه و نیرومند مناسب‌تر است. ارتفاع فواره‌ها نباید بیش از فاصله منبع فواره تا لبه استخر باشد. بر پایه یک قانون تجربی، قطر استخر یا حوضچه آب، بایستی دست کم دو مساوی ارتفاع آب فواره باشد. اگر سر فواره‌ها پایین‌تر از سطح آب تعبیه شود، زیبا یی زیادتری دارد. مگر اینکه از اشکال و مجسمه‌های خاصی جهت ایجادفواره استفاده شود. جهت نمایش فواره‌ها در شب از چراغ‌هایی در زیر محل ریزش آب مصرف می‌کنند که باید با اصول نورپردازی در آب مطابقت داشته باشد. تابش نور از پایین به بالا تنظیم میزان آن، باعث انعکاس حرکات آب در محوطه اطراف و روی شاخ برگ گیاهان می‌شود زیبا یی خاصی به محیط می‌بخشد. در صورت وجود گیاهان آبزی یا ماهی در استخر، می بایست در نصب فواره‌ها دقت شود. برای نیلوفرهای آبی تلاطم سنگین آب ضرردار خواهد بود. ولی اکسی ژن زیاد حاصل از آب فواره‌های بلند برای ماهی‌ها مفید مطلوب است.